"Hoezo is Haags gein taal?
Ik hamâh dat wel effe in je hagses!"

 24 oktober 2026 (Laatste aanpassing: nog niet)   rustig aan!

Hamer in (andere) talen.

Hamers, landen, talen schrift.

Hamers zijn al een tijdje in gebruik. Het woord voor “hamer” in verschillende talen zou zich zomaar kunnen lenen voor fundamenteel talenevaluatieonderzoek. Net als –stel ik me voor– “mens” en “melk”. Vreemd genoeg is het “vlinder” en niet “hamer” dat het meest diverse woord is, in elk geval in Europa (in werkelijk iedere taal is het een volledig ander woord), maar we hebben het hier niet over vlinders maar over hamers!
Hamers zijn (vast) al zo lang in gebruik dat ook de eerste mensen met de eerste talen mogelijk al een woord voor hamer nodig hadden. Zou je dat terug kunnen zien in allerlei namen voor hamers in allerlei verschillende talen?

Goed. Bijna klaar. Ik geloof dat ik "hamer" in verschillende talen nu wel zo'n beetje op poten heb. Alleen nog even aangeven hoe je “hamer” schrijft in bijvoorbeeld CJK-schrift, en dan denk ik dat het wel af is(h).

Ik ben gewoon eens simpel begonnen met alle landen op de wereld 2026 op te zoeken. Toen alle talen die ze daar officieel spreken en dan in de betreffende talen “hamer”.
Soms krijg je dan bijvoorbeeld “hammer” terug. Dan gok ik dat dat inderdaad was wat ik zocht.
Maar voor “ ค้อน (Kĥxn) “ vind ik het lastiger te zien. Zelf met een soort Latijns schrift erachter. Ik stop na dat soort Latijns. Phonetisch is wel veel zuiverder maar voor ongeletterden als ik ook onleesbaar.
En dan zie ik nog iets als AOU of een omgekeerde G in plaats van de O. Maar sommigen onder ons zullen het met 𞤫𞤫𞤫 (Kĥxn) moeten doen. En ik geef toe, ik weet (ook) niet hoe je Kĥxn precies uitspreekt. Ik zie het als een hint waarbij Kĥxn begint met een k en eindigt met een n (nee hoor, met een e!).

Maar gaandeweg kwam ik (al vrij snel trouwens, bij Abchazië) in de problemen met landen waar meerdere talen worden gesproken. Met name in Bolivia, Zuid Afrika en Zimbabwe hebben ze officiële talen gemaakt van alles wat er gesproken wordt, daar. Prachtig initiatief, met respect voor alle native speakers. Europa is daar al te laat voor. Daar zijn vele kleinere talen al lang geleden uitgeroeid. India is mij in miljarden opzichten een raadsel maar ik kan me voorstellen dat ze in het oosten een iets andere uitspraak hebben dan in het westen.


Hoe wil ik één en ander sowieso laten zien?

Afijn, werk aan de winkel. Ik kan nu al zien dat het een taalachtbaan wordt, waar taal en hamer losjes gebonden zullen zijn. Omdat ik een hoop talen van geen kant kan lezen, hoop ik dat er niet te vervelende foute vertalingen of keuzes in zitten. Als die site die bij hamer altijd direct aan de slagpen op geweren en pistolen denkt verantwoordelijk is geweest voor de vertaling in het Mongools, had ik dat vast niet door, al ben ik, toen ik dat elders ergens zag, ook gelijk terug gaan checken wat bijvoorbeeld ⴷⵣⴰⵢⵔ (Lz̦ayer) in het Engels is…

Zoals ik het nu voor me zie krijg je drie lijstjes.
Op land met de officiële talen daar.
Op (gesproken) taal.
Op schrift.


Ik heb hamer (hammer) natuurlijk bij vele sites laten vertalen in allerlei talen. Deepl, google translate, en polytranslator, om er maar even wat te noemen.

Maar ongeveer overal ter wereld, behalve hier in Holland, overlapt het taalgebied, de taalgrens niet (geheel) de landsgrens, en daar ga je dan met je mooie systeem.
Ga ik België 3 keer opnemen met alle (officiële) talen die ze daar spreken? Dat ziet er ook niet zo elegant uit…

Dus wat ik heb overwogen en wat ook natuurlijk een goed systeem is, is om uit te gaan van talen in plaats van landen. Maar dan kom ik ook direct al in de problemen bij België. Daar spreken ze van alles, maar geen Belgisch. En dan zou dat hele land niet eens genoemd worden. Dat kan natuurlijk niet voor België, dat spreekt in het Vlaams deel veel Nederlandser dan welke Nederlander dan ook.

Wellicht volledig ten onrechte, heb ik, als een taal in meerdere landen gesproken wordt, maar één van de landen gekozen in de kolom Land.
Maar ik werk aan nog een derde tabel, en wilde toch Dutch dicht bij huis houden, hoewel ik al heb aangegeven dat Vlaamse Belgen in veel opzichten veel netter Nederlands gebruiken.

Ik moet er nog wel een keer langs scannen om te checken of alles werkelijk taal is, en niet toch schrift (zeg Oud Persisch). Want daar heb ik dan de volgende lijst weer voor!




En nog eens wat: Dat iemand een taal spreekt, wil niet zeggen dat dat ook de taal van het schrift is.
Vreemd genoeg is deze Nederlandse tekst dus voornamelijk in Latin schrift. En met Arabisch–Indische cijfers. Unicode blocks C0 en C1, Latin1. Dat zijn de eerste twee in de unicode, maar tegenwoordig zijn er 340+! meer. En Latin zou voor Frans en Engels ook zo zijn.

Kun je heel Europa kwijt in Latin1? Nou, er zit wel wat cyrillisch ergens. En Grieks…
Waarom zou ik niet willen weten wat hamer is in doventaal? En ga ik dan alle doventalen af?

Mmm. Wat zal ik schrijven met Latin schrift? Gek genoeg vind ik het makkelijk voor Tifanagh. Wat te doen, wat te doen?…
Alle "hamer" varianten in dat schrift? Misschien is dat wel het meest zuiver, en lastig.

En die schriften kunnen twee bronnen hebben. Geen gesproken taal (zoals braille, bijvoorbeeld), en dus blijkbaar wel een gesproken taal (en die mag wat mij betreft al zesduizend jaar geleden uitgestorven zijn).
Als ik kijk waar welke schriften gebruikt worden, ziet dat er vrij overzichtelijk uit (op wikipedia). Maar als ik daarna even check welke schriften er zijn opgenomen in de unicodes, blijkt dat je er niet bent met die 35 of zo, maar dat ze er nu al -en er wordt nog bijgevoegd- op 160 of zo zitten. Bijvoorbeeld omdat ook die oude– of dode talen zijn meegenomen.
Daar hadden ze ook hamers. Ik ben juist zeer benieuwd wat “hamer” is in Maya glyfenschrift.
Ik ben hier zeker nog niet uit.

Oud Griekse muzieknotatie is natuurlijk wel schrift, maar ik weet jammer genoeg (nog) niet of ik er “σφῦρα (sphûră)” mee kan spellen. Niet àlle schriften dus.
En dan heb je nog dat gelazer met Elventalen omdat de heer Tolkien die even had uitgewerkt in een blijkbaar vrij uitbreidbaar systeem waardoor ik nu hamer kan vertalen in elventalen, oude goden– en hoge beschavingen talen (in kan dat niet eens goed spellen!) en de taal van Mordor. Maar niet alleen Tolkien. Je hebt ook mensen die zich gestort hebben op talen in Starwars, Avatar, enzovoort. Tot nu toe heb ik dat in elk geval niet consequent gedaan. Ik ben Omniglot niet!

Dit is wel in enige opzichten het meest interessante deel. Er is maar één taal met voor velen van ons ‘normale’ Latin letters. En daarmee kun je over vrijwel de hele wereld terecht. Maar de hele rest is wezenlijk anders!

Mooi. Het begin is er.
Een laatste onderdeel van het plan is om even aan te geven welk lettertype je zou kunnen installeren om gewoon te kunnen lezen wat er staat.

Daar kan ik nog wel wat meer over kwijt. (5 A4–tjers, zomaar). Iedere computer heeft lettertypen geïnstalleerd die gebruikt kunnen worden. Sommige vormen van teksten doen het goed met het ene lettertype, andere met een ander. Lettertypes met schreef (van die streepjes boven en onder aan de I) doen het goed voor op papier gedrukte teksten. Zonder schreef goed op computerschermen, enzovoort. Een 6–tal of zo is vrijwel altijd wel geïnstalleerd op computers en achtige apparaten. Arial bijvoorbeeld voor schreefloos (sans–serif) en Times New Roman voor met schreef.

Maar dan kun je ‘slechts’ teksten met Latijns schrift goed lezen. En dat was voldoende voor 1985 en zo de eerste computers, C64, enzovoort. Het is net zo’n soort probleem als ooit met conventional–, extended– en expanded geheugen of ip4. Even fout ingeschat hoeveel je maximaal nodig zou kunnen hebben. Maar de 255 tekens die ze gereserveerd hadden voor tekst, zijn eigenlijk ontoereikend voor allerlei andere tekstachtige dingen. Chinese karakters zijn in zekere zin uniek en het zijn er ook nog eens veel. Hoezo zouden allerlei talen, levend en uitgestorven, niet zijn opgenomen? Pas in 2015 hadden ze een systeem wat een miljoen tekens kon huisvesten, maar er was ook nog ruimte gehouden voor nogmaals een miljoen, en dat lijkt me, overziende wat er al wel in zit, voorlopig voldoende. Op het moment van schrijven gaat het om 310.341 karakters in 344 blokken. Verschillende schriften (en dan bedoel ik niet Arial en Comic sans, maar Tai tam (een soort Indiaas schrift) en Georgisch (schrift uit Georgië) kunnen opgenomen worden in verschillende fonts. Dat is vast wel wat werk.
Van archaïsche muzieknotatie tot emoticons tot Egyptische hiëroglyfen tot wiskundige symbolen. En van de meest uiteenlopende taalgebieden. Daarom zal het zijn dat je niet voor iedere vorm lettertype al die tekens uitgewerkt zult hebben.
Er is één lettertype (font) (van google) dat z’n best doet om een zo groot mogelijk deel van alle nu vastgelegde tekens te dekken. Dat is Noto Sans. Al moet je wel alle “exotische” blokken apart ophalen. Maar voor vrijwel alle gebruik in westerse landen is de hoeveelheid karakters in Arial ruim voldoende.
Ik wil aangeven hoe je alle lettertypen op je scherm kunt zien.
Ik ga ervan uit dat (bij iedereen) Arial geïnstalleerd is. Indiaas gaat dan lastig worden. Maar als je dan Adishila installeert, kun je dat perfect lezen. Althans, zien. Lezen is weer vers twee en ik moedig zelfwerkzaamheid aan! Maar dan heb je weer Georgisch. En dat kun je dan weer lezen met DejaVu Sans, enzovoort. Maar met een aantal handig gekozen lettertypen kun je ver komen. Arial Unicode MS, bijvoorbeeld. Code 2000 en Code 2002. En dus die Noto Sans. En die overlappen ook nog eens behoorlijk.

Is dat wel zo nodig? Ik kan alle woorden, voor alle talen gewoon zonder de minste aanpassing of voorbereiding zo lezen op mijn oude tablet. Misschien doen browsers wel veel werk achter de schermen... Toch heb ik ook wel vaak lege karakters gehad. Misschien heeft het te maken met exentrieke unicodes, hoewel me dat wel zou verbazen.


Of gewoon even alle benodige lettertypen koppelen aan een specifieke pagina. Dat kan dan wel in de MB’s lopen bij het laden van wat tekst op die pagina. Ik bedenk me dat ik ook (bij wijze van uitzondering) een pdf kan printen van de pagina, zodat je er in elk geval van kan zien wat ik ook zie. Dat is wat Unicode explorer ook heeft gedaan. (En lijkt dus overbodig, als je toch altijd alles gewoon kunt zien…)







Hammer on, dude!